12 września

12 września jest 255. (w latach przestępnych 256.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 110 dni.

[edytuj] Święta

• imieniny obchodzą: Amadeusz, Cyrus, Franciszek, Gwido, Gwidon, Juwencjusz, Macedoniusz, Maria, Marlena, Piotr, Radzimir, Sylwin, Tacjan i Teodulf.
• Święto Wojsk Lądowych
• Republika Zielonego Przylądka - Święto Narodowe
• Dzień Programisty (tylko w latach przestępnych)
• Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej^[1]

[edytuj] Wspomnienia i święta Kościoła katolickiego

• Wspomnienie Najświętszego Imienia Maryi Panny
• św. Apolinary

[edytuj] Urodzili się

• 1492 - Lorenzo II di Piero de' Medici, książę Urbino, władca Florencji (zm. 1519)
• 1494 - Franciszek I Walezjusz, król Francji (zm. 1547)
• 1570 - Henry Hudson, angielski żeglarz, odkrywca, badacz Arktyki (zm. 1611)
• 1688 - Ferdynand Maksymilian Brokoff, czeski rzeźbiarz (zm. 1731)
• 1690 - Peter Dens, belgijski teolog katolicki (zm. 1775)
• 1740 - Johann Heinrich Jung, niemiecki pisarz (zm. 1817)
• 1812 - Richard March Hoe, amerykański wynalazca, twórca rotacyjnej prasy drukarskiej (zm. 1886)
• 1814 - August Cieszkowski, polski filozof, działacz społeczny (zm. 1894)
• 1818 - Richard Gatling, amerykański wynalazca, konstruktor broni palnej (zm. 1903)
• 1823 - Kornel Ujejski, polski poeta (zm. 1897)
• 1829 - Anselm Feuerbach, niemiecki malarz (zm. 1880)
• 1830 - William Sprague, amerykański generał, polityk, gubernator stanu Rohde Island (zm. 1915)
• 1852 - Herbert Henry Asquith, brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii (zm. 1928)
• 1852 - Simo Matavulj, serbski pisarz (zm. 1908)
• 1855 - Simon-Napoléon Parent, kanadyjski polityk, premier prowincji Quebec (zm. 1920)
• 1872 - Wojciech Brzega, polski pisarz, rzeźbiarz, snycerz (zm. 1941)
• 1880 - Franciszek Fiedler, polski historyk ruchu robotniczego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (zm. 1956)
• 1880 - Henry Louis Mencken, amerykański dziennikarz, eseista, satyryk (zm. 1956)
• 1876 - Florent Alpaerts, belgijski kompozytor (zm. 1954)
• 1884 - Henryk Cudnowski, polski aktor, reżyser teatralny (zm. 1963)
• 1885 - Heinrich Hoffmann, niemiecki fotografik, fotograf Adolfa Hitlera (zm. 1957)
• 1888 - Maurice Chevalier, francuski piosenkarz, aktor (zm. 1972)
• 1893 - Frederick William Franz, amerykański działacz religijny, prezes Towarzystwa Strażnica (zm. 1992)
• 1897 - Irène Joliot-Curie, francuska fizyk, chemik, laureatka Nagrody Nobla (zm. 1956)
• 1902 - Juscelino Kubitschek de Oliveira, brazylijski polityk, prezydent Brazylii (zm. 1976)
• 1906 - Wiktor Dobrzański, polski oficer Wojska Polskiego i AK, kapitan, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1944)
• 1913 - Jesse Owens, amerykański lekkoatleta, sprinter, mistrz olimpijski (zm. 1980)
• 1914 - Desmond Llewelyn, brytyjski aktor (zm. 1999)
• 1914 - Jerzy Popko, polski pedagog, polityk, minister leśnictwa i przemysłu drzewnego (zm. 1975)
• 1914 - Janusz Żurakowski, polski lotnik, pułkownik (zm. 2004)
• 1916 - Pierre Sévigny, kanadyjski polityk (zm. 2004)
• 1917 - Han Suyin, chińska pisarka
• 1918 - Tadeusz Makarczyński, polski reżyser filmów dokumentalnych, pisarz (zm. 1987)
• 1920 - Lech Kalinowski, polski historyk sztuki, mediewista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, laureat Nagrody Herdera (zm. 2004)
• 1920 - Aleksander Kobzdej, polski malarz (zm. 1972)
• 1921 - Stanisław Lem, polski pisarz, filozof (zm. 2006)
• 1922 - Jakub Hudemczuk, polski poeta
• 1924 - Halina Romanowska, polska aktorka (zm. 1998)
• 1924 - Tadeusz Teodorczyk, polski aktor (zm. 1996)
• 1925 - Tadeusz Skorulski, polski aktor (zm. 1995)
• 1929 - Harvey Schmidt, amerykański pisarz, autor musicali
• 1930 - Piotr Skrzynecki, polski animator kultury, założyciel kabaretu Piwnica pod Baranami (zm. 1997)
• 1930 - Jerzy Wójcik, polski operator i reżyser filmowy
• 1931 - Sir Ian Holm, angielski aktor
• 1932 - Tadeusz Wrzaszczyk, polski polityk, wicepremier, minister przemysłu maszynowego, przewodniczący Komisji Planowania (zm. 2002)
• 1933 - Janusz Marzec, polski aktor, reżyser teatralny (zm. 2005)
• 1934 - Glenn Davis, amerykański lekkoatleta, płotkarz, mistrz olimpijski
• 1934 - Stanisław Jaworski, polski pisarz, krytyk literacki
• 1935 - Ján Popluhár, czeski piłkarz, reprezentant Czechosłowacji, wicemistrz świata
• 1938 - Wincenty Różański, polski poeta
• 1940 - Ryszard Binkowski, polski pisarz
• 1940 - Linda Gray, amerykańska aktorka
• 1940 - Stefan Zach, polski piosenkarz, aktor (zm. 2003)
• 1942 - Mirosław Boruszewski, polski poeta
• 1942 - Linda Gray, amerykańska aktorka
• 1943 - Michael Ondaatje, kanadyjski pisarz
• 1944 - Leonard Peltier, amerykański Indianin z plemienia Czipewejów, działacz Ruchu Indian Amerykańskich
• 1944 - Barry White, amerykański piosenkarz (zm. 2003)
• 1947 - Stefan Hula, polski narciarz, specjalista kombinacji norweskiej, uczestnik Igrzysk Olimpijskich
• 1948 - Bogusław Liberadzki, polski polityk, minister transportu i gospodarki morskiej, poseł do Parlamentu Europejskiego
• 1948 - Jadwiga Rubiś, polska fotoreporterka, dziennikarka (zm. 2000)
• 1949 - Eugeniusz Czykwin, polski dziennikarz, poseł na Sejm RP
• 1949 - György Molnár, węgierski gitarzysta zespołu Omega
• 1949 - Irina Rodnina, rosyjska łyżwiarka figurowa, mistrzyni olimpijska, mistrzyni świata i Europy
• 1950 - David Rohl, brytyjski egiptolog, historyk
• 1951 - Bertie Ahern, irlandzki polityk, premier Irlandii
• 1951 - Joe Pantoliano, amerykański aktor
• 1952 - Gerry Beckley, amerykański muzyk zespołu America
• 1952 - Zelimchan Jandarbijew, czeczeński polityk, prezydent Czeczeńskiej Republiki Iczkerii (zm. 2004)
• 1952 - Neil Peart, kanadyjski perkusista zespołu Rush
• 1955 - Jerzy Wojciech Ziembicki, polski reżyser filmów dokumentalnych
• 1956 - Sam Brownback, amerykański polityk
• 1956 - Waldemar Głuszko, polski kontradmirał, szef Sztabu i zastępca dowódcy Marynarki Wojennej
• 1957 - Rachel Ward, brytyjska aktorka
• 1957 - Hans Zimmer, niemiecki kompozytor, twórca muzyki filmowej
• 1958 - Franco Amurri, włoski reżyser filmowy
• 1959 - Algimantas Šalna, litewski biathlonista, mistrz świata, mistrz olimpijski
• 1960 - Wojciech Jagielski, polski dziennikarz, publicysta
• 1961 - Mylene Farmer, francuska piosenkarka
• 1962 - Artur Kaczmarski, polski aktor
• 1962 - Paweł Kruszelnicki, polski aktor
• 1962 - Dino Merlin, bośniacki piosenkarz
• 1962 - Amy Yasbeck, amerykańska aktorka
• 1964 - Paul Landers, niemiecki gitarzysta zespołu Rammstein
• 1966 - Ben Folds, amerykański wokalista zespołu Ben Folds Five
• 1966 - Marek Sośnicki, polski aktor, muzyk zespołu Tamerlane
• 1968 - Larry LaLonde, amerykański gitarzysta zespołu Primus
• 1968 - Agnieszka Wosińska, polska aktorka
• 1969 - Željko Milinovič, słoweński piłkarz, reprezentant Słowenii
• 1969 - Mika Myllylä, fiński biegacz narciarski, mistrz świata, mistrz olimpijski
• 1970 - Michał Bryś, polski aktor, realizator telewizyjny
• 1971 - Oscar Camenzind, szwajcarski kolarz szosowy
• 1972 - Anders Aukland, norweski biegacz narciarski, |mistrz olimpijski, |mistrz świata
• 1972 - Jason Statham, angielski aktor
• 1973 - Andrzej Jasiński, polski piłkarz
• 1973 - Yga Kostrzewa, polska działaczka społeczna
• 1973 - Dorota Miśkiewicz, polska wokalistka jazzowa
• 1973 - Paul Walker, amerykański aktor
• 1974 - Nuno Valente, portugalski piłkarz, reprezentant Portugalii
• 1974 - Grzegorz Warchoł, polski basista zespołów: Pidżama Porno i Lombard (zm. 2007)
• 1975 - Evanilson, brazylijski piłkarz, reprezentant Brazylii
• 1976 - Bizzy Bone, amerykański raper zespołu Bone Thugs-n-Harmony
• 1976 - Jolanda Čeplak, słoweńska lekkoatletka, biegaczka, medalistka olimpijska
• 1976 - Maciej Żurawski, polski piłkarz, reprezentant Polski
• 1977 - Idan Raichel, izraelski piosenkarz
• 1978 - Benjamin McKenzie, amerykański aktor
• 1980 - Gus G., grecki muzyk zespołu Dream Evil
• 1980 - Yao Ming, chiński koszykarz
• 1981 - Marijan Buljat, chorwacki piłkarz, reprezentant Chorwacji
• 1981 - Jennifer Hudson, amerykańska aktorka, piosenkarka
• 1982 - Jędrzej Bogus, polski ekonomista, dziennikarz
• 1983 - Júnior Díaz, kostarykański piłkarz, reprezentant Kostaryki
• 1983 - Tom Geissler, niemiecki piłkarz, reprezentant Niemiec
• 1983 - Sergio Parisse, włoski rugbista
• 1984 - Petra Marklund, szwedzka piosenkarka znana jako September
• 1985 - Paulina Przybysz, polska wokalistka zespołu Sistars
• 1986 - Emmy Rossum, amerykańska aktorka, piosenkarka
• 1987 - Anna Jagodzińska, polska modelka
• 1987 - Jarosława Szwedowa, rosyjska tenisistka

[edytuj] Zmarli

• 1185 - Andronik I Komnen, cesarz bizantyjski (ur. ok. 1123)
• 1213 - Piotr II Katolicki, król Aragonii (ur. 1174)
• 1362 - Innocenty VI, papież (ur. 1282)
• 1500 - Albert Wettyn, książę Saksonii (ur. 1443)
• 1612 - Wasyl IV Szujski, car Rosji (ur. 1552)
• 1642 - Henri Coiffier de Ruzé, markiz de Cinq-Mars, francuski polityk (ur. 1620)
• 1660 - Jacob Cats, holenderski poeta, polityk, wielki Pensjonariusz Holandii (ur. 1577)
• 1665 - Jean Bolland, flamandzki jezuita, hagiograf (ur. 1596)
• 1683 - Alfons VI, król Portugalii (ur. 1643)
• 1683 - Juraj Križanić, chorwacki duchowny katolicki, misjonarz, prekursor panslawizmu (ur. ok. 1618)
• 1691 - Jan Jerzy III Wettyn, elektor Saksonii (ur. 1647)
• 1764 - Jean-Philippe Rameau, francuski kompozytor (ur. 1683)
• 1812 - Piotr Bagration, rosyjski generał, uczestnik wojen napoleońskich (ur. 1765)
• 1819 - Gebhard Leberecht von Blücher, pruski feldmarszałek, uczestnik wojen napoleońskich (ur. 1742)
• 1829 - Juan Ignacio Molina, chilijski jezuita, naturalista (ur. 1740)
• 1860 - William Walker, amerykański lekarz, prawnik, polityk, prezydent Nikaragui (ur. 1824)
• 1874 - François Guizot, francuski historyk, polityk, premier Francji (ur. 1787)
• 1916 - Zygmunt Balicki, polski socjolog, publicysta, polityk (ur. 1858)
• 1917 - Eleonora Reuss-Köstritz, królowa Bułgarii, żona Ferdynanda I (ur. 1860)
• 1918 - George Reid, australijski polityk, premier Australii (ur. 1845)
• 1919 - Leonid Andrejew, rosyjski pisarz (ur. 1871)
• 1929 - Jānis Rainis, łotewski pisarz, dziennikarz, tłumacz (ur. 1865)
• 1939 - Zygmunt Horyd, polski komandor podporucznik (ur. 1896)
• 1941 - Helena Marusarzówna, polska narciarka, kurierka tatrzańska (ur. 1918)
• 1953 - Hugo Schmeisser, niemiecki konstruktor broni strzeleckiej (ur. 1884)
• 1953 - Lewis Stone, amerykański aktor (ur. 1879)
• 1960 - Curt Goetz, niemiecki aktor, reżyser filmowy (ur. 1888)
• 1963 - Danuta Korolewicz, polska aktorka (ur. 1925)
• 1964 - Sergiusz Piasecki, polski pisarz (ur. 1899)
• 1967 - Vladimir Bartol, słoweński pisarz (ur. 1903)
• 1968 - Ryszard Siwiec, polski filozof, księgowy, ofiara samospalenia przeciwko agresji na Czechosłowację (ur. 1909)
• 1970 - Jan Sztaudynger, polski poeta, satyryk (ur. 1904)
• 1972 - William Boyd, amerykański aktor (ur. 1895)
• 1974 - Paweł Gettel, polski działacz społeczny i samorządowy (ur. 1892)
• 1977 - Steve Biko, południowoafrykański działacz ruchu przeciw apartheidowi (ur. 1946)
• 1977 - Robert Lowell, amerykański poeta (ur. 1917)
• 1978 - Józef Drzazga, polski duchowny katolicki, biskup warmiński (ur. 1914)
• 1981 - Edmund Ilcewicz, polski duchowny katolicki, biskup lubelski (ur. 1924)
• 1981 - Eugenio Montale, włoski poeta, laureat Nagrody Nobla (ur. 1896)
• 1984 - Yvon Petra, francuski tenisista, mistrz Wimbledonu (ur. 1916)
• 1986 - Jacques-Henri Lartigue, francuski malarz, fotograf (ur. 1894)
• 1987 - Tadeusz Cygler, polski aktor, reżyser teatralny (ur. 1914)
• 1988 - Janina Bocheńska, polska aktorka (ur. 1930)
• 1990 - Irena Eichlerówna, polska aktorka (ur. 1908)
• 1991 - Feliks Konarski, polski pisarz, autor tekstów piosenek (ur. 1907)
• 1992 - Rafał Abkowicz, polski hazzan karaimski (ur. 1896)
• 1992 - Anthony Perkins, amerykański aktor (ur. 1932)
• 1993 - Raymond Burr, kanadyjski aktor (ur. 1917)
• 1994 - Boris Jegorow, radziecki kosmonauta (ur. 1937)
• 1994 - Wiesław Szewczyk, polski aktor (ur. 1929)
• 1995 - Jeremy Brett, brytyjski aktor (ur. 1935)
• 1995 - Lubomír Beneš, czeski reżyser filmów animowanych (ur. 1935)
• 1996 - Ernesto Geisel, brazylijski generał, polityk, prezydent Brazylii (ur. 1907)
• 1997 - Stig Anderson, szwedzki autor tekstów piosenek, menedżer zespołu Abba (ur. 1931)
• 1997 - Mieczysław Tarnawski, polski aktor (ur. 1924)
• 2003 - Johnny Cash, amerykański piosenkarz country (ur. 1932)
• 2003 - Jan Jacoby, polski twórca filmów naukowych (ur. 1909)
• 2004 - Paweł Gędłek, polski aktor (ur. 1969)
• 2004 - Marek Karp, polski historyk, założyciel Ośrodka Studiów Wschodnich (ur. 1952)
• 2005 - Józef Słotwiński, polski reżyser teatralny, dramaturg, tłumacz (ur. 1908)
• 2006 - Witold Knychalski, polski działacz kulturalny, pomysłodawca Festiwalu Dialogu Czterech Kultur (ur. 1954)
• 2008 - Janusz Hajdun, polski pianista, kompozytor (ur. 1935)
• 2008 - Andrzej Kiciński, polski architekt, laureat Honorowej Nagrody SARP (ur. 1938)
• 2008 - David Foster Wallace, amerykański pisarz (ur. 1962)

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1635 - w Sztumskiej Wsi zawarto rozejm polsko-szwedzki.
• 1683 - bitwa pod Wiedniem, zakończona zwycięstwem Jana III Sobieskiego
• 1917 - powstała Rada Regencyjna Królestwa Polskiego.
• 1944 - 43. dzień powstania warszawskiego: próby zdobycia Czerniakowa przez Niemców.
• 1945 - władze PRL zerwały konkordat ze Stolicą Apostolską.
• 1968 - zmarł Ryszard Siwiec, polski żołnierz AK, filozof, księgowy, który cztery dni wcześniej dokonał samospalenia na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie, w proteście przeciw agresji na Czechosłowację (ur. 1909)
• 1989 - Sejm udzielił wotum zaufania rządowi Tadeusza Mazowieckiego, pierwszego niekomunistycznego premiera w powojennej historii Polski.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

• 490 p.n.e. - bitwa pod Maratonem. Wojska ateńskie i platejskie pokonały armię perską.
• 1213 - krucjata przeciw albigensom: francuscy krzyżowcy dowodzeni przez Szymona de Monford rozbili katarów z Langwedocji w bitwie pod Muret.
• 1683 - bitwa pod Wiedniem, zwana odsieczą wiedeńską. Wojskami Ligi Świętej dowodził król Jan III Sobieski.
• 1847 - wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Chapultepec
• 1934 - utworzono Ententę Bałtycką.
• 1938 - Neville Chamberlain, premier Wielkiej Brytanii, na spotkaniu w willi Hitlera w Obersalzbergu, omówił sprawę niemieckich roszczeń terytorialnych wobec części Czechosłowacji, zwanej Krajem Sudetów (niem. Sudetenland).
• 1939 - na konferencji aliantów w Abbeville we Francji zdecydowano o nieudzielaniu Polsce pomocy w walce z Niemcami.
• 1940 - odkryto paleolityczne malowidła naskalne w Lascaux we Francji.
• 1942 - niemiecka łódź podwodna U-156 storpedowała i zatopiła u wybrzeży Afryki Zachodniej brytyjski transportowiec wojska "Laconia" ze 136-osobową załogą, 80 cywilami, 268 brytyjskimi żołnierzami oraz 1 800 włoskimi jeńcami strzeżonymi przez 160 żołnierzy polskich.
• 1943 - Benito Mussolini odbity z niewoli przez niemieckich spadochroniarzy.
• 1958 - zaprezentowano pierwszy układ scalony, zaprojektowany przez Jacka Kilby'ego.
• 1959 - wyemitowano pierwszy odcinek Bonanzy.
• 1959 - ZSRR wystrzeliło w kierunku Księżyca sondę Łuna 2.
• 1968 - wojska Układu Warszawskiego wycofane z Czechosłowacji.
• 1974 - w Etiopii obalono cesarza Hajle Syllasje.
• 1980 - zamach stanu w Turcji.
• 1992 - Mae Carol Jemison pierwszą Afroamerykanką, która poleciała w kosmos.
• 2003 - ONZ zniosła sankcje wobec Libii.
• 2007 - premier Japonii Shinzo Abe oraz premier Rosji Michaił Fradkow podali się do dymisji.

Przypisy